Bến xe khách... vắng khách !

Từ một bến xe trung tâm tấp nập xe khách liên tỉnh Bắc - Nam ra vào, bây giờ Bến xe khách liên tỉnh (BXLT) Quảng Nam (tại TP. Tam Kỳ) bỗng rơi vào cảnh vắng vẻ, dù đã được đầu tư cơ sở vật chất hiện đại với tổng trị giá hơn 14 tỷ đồng. Vì sao nên nông nỗi này?

Mỗi ngày bến xe khách liên tỉnh Quảng Nam chỉ có vài lượt xe vào ra.

Bến xe khách vắng… xe

Đầu tháng 9-2009, Sở GTVT khai trương Bến xe Bắc Quảng Nam tại xã Điện An (Điện Bàn). Đây là BXLT thứ 2 do Sở GTVT quản lý và đầu tư. Theo Ban quản lý, bến có 10 tuyến vận tải khách liên tỉnh với 25 xe khách đăng ký hoạt động nhưng nay mỗi ngày chỉ có 7 - 8 xe khách hoạt động. Dù là BXLT nhưng lại được gọi đùa là “bến 3 không”; tức là bến không xe, xe không khách và khách không vé. Nghịch lý hơn, BXLT Quảng Nam tại TP. Tam Kỳ là BXLT đầu tiên của tỉnh được đầu tư quy mô hiện đại, nhà làm việc 2 tầng khang trang, khu bán vé, khu dịch vụ vận tải… với tổng diện tích 2,6ha. Song suốt mấy năm nay, bến xe này cũng rơi vào tình trạng… vắng, dù rằng mỗi ngày, trên địa bàn Tam Kỳ có khoảng 50 - 60 xe khách chạy liên tỉnh và nội tỉnh (không tính xe buýt).

Hai bến xe trung tâm vừa nêu do Ban quản lý bến xe (Sở GTVT) quản lý và khai thác. Là đơn vị sự nghiệp có thu nhưng qua 5 năm đầu hoạt động Ban quản lý bến xe Quảng Nam vẫn không có nguồn thu, lương và các khoản chi đều do ngân sách tỉnh cấp 100%. Mặt khác doanh thu Bến xe Quảng Nam ngày càng giảm sút, từ mức trên 800 triệu đồng năm 2005 nay chỉ còn khoảng 500 triệu đồng. “Nếu tính khấu hao, bình quân 100 triệu đồng/năm thì phải mất 140 năm mới lấy lại… vốn đầu tư” - ông Nguyễn Ngọc Châu, Giám đốc Ban quản lý bến xe Quảng Nam thở dài. Điều “lạ” là tất cả BXLT hiện có của Quảng Nam đều chung cảnh ế ẩm. Như bến xe Hội An xuất bến 10 - 18 xe/ngày, Đại Lộc 15 - 20 xe/ngày, Nam Phước 20 - 25 xe /ngày, giảm hơn một nửa so với trước. Theo quy định về tiêu chuẩn hoạt động bến xe ô tô khách của Bộ GTVT thì các BXLT Quảng Nam đều “dưới chuẩn”. Ví như các bến xe Nam Phước, Đại Lộc được công nhận bến xe loại 4 thì mỗi ngày đêm ít nhất phải có 50 xe xuất bến với một nghìn lượt khách. Trong khi BXLT “ế” thì lượng xe khách lưu hành ngoài bến nhiều hơn gấp bội. “Xe dù, bến cóc” vẫn hoạt động tràn lan ở các điểm thị trấn, thị tứ trung tâm như Vĩnh Điện, Nam Phước, Hương An…

Mạnh ai nấy làm

Theo quyết định của UBND tỉnh về quy hoạch hệ thống bến xe trên địa bàn tỉnh giai đoạn 2004-2015 (Quyết định số 46/QĐ-UB ngày 17-6-2004) cả tỉnh có 59 bến xe các loại. Trong đó, chỉ có 2 bến xe trung tâm liên tỉnh đặt tại TP. Tam Kỳ và Điện Bàn. Thế nhưng sau đó UBND tỉnh lại có Quyết định số 2980/QĐ-UB (ngày 11-8-2005) cho phép các bến xe cấp huyện tham gia vận tải khách liên tỉnh. Thế nên, chỉ trong vòng 100km dọc tuyến quốc lộ 1A qua tỉnh và các tuyến ĐT trọng yếu, có liền một lúc 6 bến xe liên tỉnh tại Điện An (Điện Bàn), Ái Nghĩa (Đại Lộc), Hội An, Nam Phước (Duy Xuyên), Tam Kỳ và mới đây là BXLT Núi Thành. Trong khi đó, việc quy hoạch bến xe tại các huyện trung du, miền núi có triển khai nhưng chỉ mới đưa vào quy hoạch tổng thể của địa phương, còn kinh phí thì chưa có.

“Có lẽ, tình trạng vắng vẻ đang diễn ra ở các BXLT chỉ có ở Quảng Nam. Việc cho phép bến xe các huyện được hoạt động vận tải khách liên tỉnh đã phá vỡ hệ thống quy hoạch bến xe của tỉnh trước đây, đồng thời làm suy giảm chức năng quản lý nhà nước tại các BXLT”, một chuyên gia có 40 năm kinh nghiệm trong nghành GTVT nói. Cũng theo vị chuyên gia này, Quảng Nam cần nhìn thẳng vào sự thật và dũng cảm sửa sai, điều chỉnh thống nhất quy hoạch. Chừng nào các BXLT cấp huyện còn hoạt động thì 2 BXLT tại TP. Tam Kỳ và Điện Bàn còn chưa thể được “sống”.

Trong khi ngành GTVT “thả lỏng” chức năng quản lý nhà nước về BXLT thì các địa phương càng lúng túng hơn; mô hình quản lý mỗi nơi mỗi kiểu và “mạnh ai nấy làm”. Ví như BXLT Hội An thì do Ban quản lý các bến thủy bộ (Phòng Quản lý đô thị Hội An) quản lý, các doanh nghiệp vận tải tham gia khai thác. Còn BXLT Ái Nghĩa lại do Công ty TNHH Trần Hòa quản lý, đầu tư xây dựng và khai thác. Đối với BXLT Nam Phước thì Hợp tác xã Vận tải Duy Xuyên quản lý và khai thác. Hay như BXLT Núi Thành lại thuộc sự quản lý của Đội quy tắc xây dựng huyện; đơn vị này hợp đồng liên doanh với Công ty Gia Trường xây dựng bến xe, phân chia trách nhiệm, quyền lợi khai thác xe khách và xe tải.

Hiện nay, khi BXLT có sẵn dọc quốc lộ 1A, các phương tiện hoạt động kinh doanh vận tài chỉ cần “ghé” bến để đóng dấu vào sổ nhật trình rồi thoải mái “lượn lờ” đón khách. Lực lượng CSGT tỉnh tuần tra, kiểm tra thường xuyên đấy nhưng mấy khi xem đến sổ nhật trình hay lệnh xuất bến của các tài xế xe khách. Ở các tỉnh, thành phố khác, các phương tiện vận tải khách liên tỉnh đều răm rắp vào - ra BXLT. Còn tại Quảng Nam thì ngược lại, xe khách liên tỉnh có thể vô tư đi thẳng một lèo đến các trung tâm xã, thị trấn, thành phố của tỉnh. Nên chuyện BXLT Quảng Nam tại TP. Tam Kỳ và Điện Bàn mà đông khách thì mới là “chuyện lạ”.

Những điều đã đề cập về BXLT Quảng Nam là nghịch lý đã và đang diễn ra, là sự thật không thể phủ nhận. Chính vì vậy, những người có trách nhiệm càng không thể né tránh, xuê xoa đổ lỗi cho hoàn cảnh khách quan ngoài ý muốn. Hơn ai hết, ngành GTVT tỉnh cần xem xét, tham mưu UBND tỉnh sớm có quyết định “giải phẫu” rốt ráo những nghịch lý trên; lập lại trật tự kỷ cương trên lĩnh vực quản lý bến xe khách liên tỉnh. Đặc biệt, phát triển hệ thống bến xe theo đúng quy hoạch, góp phần mở đường cho phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

Nguyễn Thanh Bình

Tags: